Puszczyk

Puszczyk zwyczajny (Strix aluco) to jeden z najczęściej spotykanych w Europie gatunków sowy – występuje na całym kontynencie oraz w części Azji, aż po Syberię i Iran.

Jest to sowa średniej wielkości – długość ciała ok 40-45 cm, rozpiętość skrzydeł do 1 m, waga ok. 500 g – o zmiennym ubarwieniu, choć najczęściej występują dwie podstawowe odmiany kolorystyczne: szara i brązowa. Samiec i samica wyglądają podobnie, choć samice są zazwyczaj nieznacznie większe.

Puszczyk zamieszkuje przede wszystkim lasy liściaste i mieszane, w których występują stare, okazałe drzewa – to w nich znajdują dziuple do budowy gniazd. Ptak osiadły, samotniczy, pozostaje na swoim terytorium przez cały rok. Prowadzi głównie nocny tryb życia. To bardzo wszechstronny myśliwy: poluje głównie na gryzonie – myszy, szczury, ryjówki, nornice, krety, wiewiórki – ale również i na młode zające, dżdżownice, owady, niewielkie ptaki (np. gołębie), żaby, ryby, jaszczurki, ślimaki. Zwykle zasiada na gałęzi wypatrując lub nasłuchując zdobyczy, na którą spada z zaskoczenia. Ułatwia mu to charakterystyczna cecha wszystkich sów – specjalna budowa lotek skrzydeł, która umożliwia im całkowicie bezszelestny lot.

Puszczyki już jesienią rozpoczynają walki o terytorium. Zimą odbywają się zaloty, w wyniku których puszczyki łączą się w pary. Gniazda budują głównie w dziuplach starych drzew, ale czasem również i w szczelinach skalnych, opuszczonych gniazdach innych ptaków czy w specjalnych budkach lęgowych. Samica składa jaja wczesną wiosną – zazwyczaj od 2 do 6. Tylko ona zajmuje się wysiadywaniem, które trwa ok 30 dni. W tym czasie jest karmiona przez partnera. Zaczyna opuszczać gniazdo, gdy młode mają około tygodnia – od tego momentu oboje rodzice zajmują się wykarmieniem potomstwa. Młode to gniazdowniki, zaczynają pierzenie po około miesiącu, po 2 miesiącach są zazwyczaj w pełni zdolne do lotu. Pierwsze miesiące życia spędzają na poznawaniu okolic gniazda i nauce lotu. Zdarza im się spacerować po gałęziach w pobliżu gniazda, czasem również spadają na ziemię. Wówczas wspinają się z powrotem na drzewo przy pomocy ostrych szponów i dzioba – dlatego jeśli późną jesienią lub wczesnym latem spotkasz młodego puszczyka na ziemi, nie „pomagaj” mu, doskonale poradzi sobie sam.

Puszczyk objęty jest w Polsce ochroną ścisłą. Bardzo istotne w procesie ich ochrony jest zachowywanie starych, dziuplastych drzew, co niestety ze względu na tzw. gospodarkę leśną możliwe jest często wyłącznie w rezerwatach i parkach narodowych.

 

Tropy i ślady

Puszczyk raczej nie pozostawia po sobie typowych śladów. Możemy jednak często natrafić, szczególnie w pobliżu gniazda, na tzw. wypluwki. Są to niestrawione resztki zdobyczy – kości, twarda skóra, pióra, pancerz itp. – które puszczyk wypluwa w postaci wałeczków długości ok. 3-7 cm. Świeże mają kolor ciemny, prawie czarny, wysuszone są jasnoszare. Na podstawie tych wypluwek często określa się dietę puszczyków na danym terytorium. Czasem można natrafić również na oskub (pióra) z ptaków upolowanych przez puszczyka, choć ciężko wówczas jednoznacznie określić „winowajcę”.

Pamiętaj, by w czasie wysiadywania i wychowywania młodych nie zbliżać się zanadto do gniazda w poszukiwaniu wypluwek. Płoszenie ptaków chronionych w okresie lęgowym w pobliżu gniazda jest karane.

Gwiazdozbiór

Niestety nie ma gwiazdozbioru puszczyka, lecz istnieje piękna Mgławica Sowy (M 97). Znajdziesz ją bardzo łatwo – znajduje się w Wielkiej Niedźwiedzicy. Niestety ze względu na niewielką wielkość gwiazdową (11.2 m) można ją dostrzec jedynie za pomocą teleskopu.

Możesz jednak zlokalizować miejsce, w którym się ona znajduje. Znajdź Wielki Wóz – potrafisz, prawda? Teraz spójrz na dwie tylne gwiazdy wozu, te same, których używasz do odnalezienia Gwiazdy Polarnej. Tuż obok niższej z nich (Meraka) znajduje się Mgławica Sowy. To bardzo ciekawy fragment nieba, między Merakiem a Sową znajduje się jeszcze jeden ciekawy obiekt – galaktyka ze względu na swój kształt zwana deską surfingową ? (M 108 – Surfboard Galaxy). Jeśli kiedyś będziesz mieć możliwość oglądania nocnego nieba przez dobry teleskop, zwróć uwagę właśnie na ten fragment.

Karta próby

KARTA PRÓBY – PUSZCZYK

Siatka sprawności

Znajdź swoją kolumnę i wybierz odpowiednią liczbę sprawności do zdobycia

Harcerz

(wybierz 3)

Harcerz starszy

(wybierz 4)

Wędrownik

(wybierz 5)

przyjaciel zwierząt*

znawca zwierząt**

zoolog***

przyrodnik*

przyjaciel przyrody**

znawca przyrody***

harcownik *

organizator harców**

mistrz harców***

fotoamator*

fotograf**

mistrz obiektywu***

obserwator nieba*

młody astronom**

astronom***

młody ekolog*

ekolog**

obrońca przyrody***

leśny wędrowiec***

leśny wędrowiec***

WYMAGANIA DO SPRAWNOŚCI ZNAJDZIESZ W HARCOPEDII (czyli TUTAJ). Pochyłym drukiem oznaczone są sprawności, które znajdziesz w zestawie sprawności dodatkowych.