Ryś

 

Ryś, ryś euroazjatycki (Lynx lynx) – gatunek lądowego ssaka drapieżnego z rodziny kotowatych, największy z rysi (Lynx). Występuje w Europie i Azji. Poza kotem domowym, ryś i żbik są jedynymi występującymi w Polsce przedstawicielami kotowatych. Ryś jest też jednym z największych drapieżników Europy – ma od 50 do 75 cm w kłębie, długość ok. 100-150 cm i masę ciała dochodzącą do 35 kg. Żyją średnio kilkanaście lat (14-17).

Futro rysia jest gęste, dobrze izolujące. Wierzch żółtorudy, czasem z czarnymi i brunatnymi plamkami, brzuch biały. Bardzo charakterystyczna jest głowa rysia: na czubkach uszu ma on pędzelki sztywnych, stojących czarnych włosów, a szyja często otoczona jest gęstą kryzą z bokobrodami (trochę jak u samców lwów, choć nie tak okazałą). Łapy masywne, świetnie przystosowane do wspinaczki, ogon krótki i często o ciemniejszym zakończeniu.

Rysie są samotnikami. Polują głównie w nocy, dzień spędzając na odpoczynku. W poszukiwaniu pożywienia w ciągu jednej nocy potrafią przejść nawet 20 km. Rysie zajmują bardzo rozległe terytoria – rewiry samców, większe niż samic, mogą mieć nawet 1400 km2. Potrzebują one starych, dużych lasów, w których mogą polować – nie są najlepszymi biegaczami, zatem polować muszą z zasadzki, dlatego wymagają lasów o dużej liczbie kryjówek, z odpowiednio rozwiniętym piętrem niskim, z martwymi drzewami pozostawionymi w środowisku, bądź ze starymi, rosochatymi drzewami, z których konarów mogą skakać na swoją zdobycz. Mimo że środowisk takich szczególnie w górach jest w Polsce sporo, są one często poprzecinane gęstą siecią dróg, co stanowi dodatkowe zagrożenie, gdyż rysie muszą wędrować w poszukiwaniu pożywienia po swych rozległych terytoriach.

Rysie polują przede wszystkim na sarny, będąc głównym naturalnym czynnikiem ograniczającym nadmierny rozrost ich populacji. Ponadto polują także na inne mniejsze zwierzęta: ptaki (szczególnie gniazdujące na ziemi), małe ssaki (zające, jenoty) czy nawet gryzonie. Czasem korzystając z okazji zdarza im się upolować młodego jelenia czy niewielką łanię.

Od końca stycznia do marca trwa ruja, czyli okres godowy rysi, i jest to jedyny w roku czas, gdy rysie odstępują od swego samotniczego trybu życia i poszukują partnera – mogą w tym celu wędrować daleko poza swoje terytorium, nawołując przy tym w charakterystyczny sposób (mieszanka miauczenia i warczenia słyszalna nawet z kilkuset metrów). Samiec nie odstępuje znalezionej samicy na krok, pozostając z nią przez ok. 2-3 dni (w tym czasie nawet nie poluje). Po tym czasie rysie rozchodzą się i nie spotykają przez cały rok.

Ciąża trwa ok. 70 dni, po której na świat przychodzą zazwyczaj 2 lub 3 kocięta. Rysia mama przygotowuje w tym celu dobrze ukryte legowisko, np. w rozpadlinie skalnej, jamie, opuszczonej norze lub w gęstym młodniku. Kocięta ważą ok 300 g, a mama karmi je mlekiem przez następne 3 do 6 miesięcy (choć już po 2 miesiącach mogą zaczynać odżywiać się dodatkowo mięsem). Gdy nadchodzi jesień, zaczynają towarzyszyć matce w wędrówkach i na wyprawach łowieckich, coraz bardziej się usamodzielniając, by wreszcie ok 11 miesiąca życia ją opuścić i rozpocząć samodzielne życie (choć czasem na początku pozostają w obrębie jej terytorium, migrując później w poszukiwaniu własnego rewiru). Dojrzałość płciową osiągają w wieku ok. 10-18 miesięcy (samice) lub 1,5-2 lat (samce).

Niegdyś rysie zamieszkiwały większość terytorium Europy oraz północnej Azji. Wskutek polowań wytępione zostały w Europie zachodniej na przełomie XIX i XX wieku i obecnie Polska stanowi zachodni kraniec zasięgu ich występowania. Również na południu Europy występuje jedynie szczątkowa populacja (ok. 50 szt.) na Bałkanach. Największe populacje rysia euroazjatyckiego odnotowuje się w lasach Syberii (90%), Skandynawii (ok. 2500 osobników) i w Karpatach (ok. 2200 osobników).

Na terenie Polski według stanu na 31.12.2010 roku żyje 285 rysi, głównie w Karpatach (populacja karpacka), ale również i w puszczach nizinnych (populacja nizinna): w Puszczy Augustowskiej, Knyszyńskiej czy Białowieskiej, a także w dolinie Biebrzy.

Tropy i ślady

Ryś, jak większość kotowatych, potrafi chować pazury. Zatem jego ślad nie będzie zawierał ostro zakończonych śladów pazurów, tak charakterystycznych dla psowatych. Wystarczy spojrzeć na łapę kota domowego i powiększyć ją mniej więcej dwu-trzykrotnie, by wyobrazić sobie ślad zostawiany przez rysia – przez duże, zaokrąglone poduszeczki.

Rysie chodzą czujnie i z gracją. Ich trop stanowi zazwyczaj prosta linia śladów w mniej więcej równych odległościach.

Gwiazdozbiór

Znalezienie gwiazdozbioru Rysia jest niezwykle łatwe. Każdy harcerz wie, jak znaleźć Wielką Niedźwiedzicę i na jej podstawie, Gwiazdę Polarną. Rysia znaleźć można podobnie. Wyrysujmy jak zawsze, linię łączącą dwie tylne gwiazdy w Wielkiej Niedźwiedzicy w kierunku Gwiazdy Polarnej. Teraz wyrysujmy mniej więcej tak samo długą linię pod kątem prostym w prawo. Tam, gdzie zatrzyma się nasz palec powinien znajdować się środek gwiazdozbioru Rysia. Jest to całkiem spory gwiazdozbiór – o połowę mniejszy od Wielkiej Niedźwiedzicy – a w pogodną noc można w nim gołym okiem dostrzec około 60 gwiazd.

Karta próby

KARTA PRÓBY – RYŚ

Siatka sprawności

Znajdź swoją kolumnę i wybierz odpowiednią liczbę sprawności do zdobycia

Harcerz

(wybierz 3)

Harcerz starszy

(wybierz 4)

Wędrownik

(wybierz 5)

przyjaciel zwierząt*

znawca zwierząt**

zoolog***

Robinson*

leśny człowiek**

Trzy Pióra M

obserwator*

terenoznawca**

topograf***

łazik*

tramp**

wędrowiec***

fotoamator*

fotograf**

mistrz obiektywu***

leśny wędrowiec***

leśny wędrowiec***

tropiciel***

tropiciel***

 WYMAGANIA DO SPRAWNOŚCI ZNAJDZIESZ W HARCOPEDII  (czyli TUTAJ). Pochyłym drukiem oznaczone są sprawności, które znajdziesz w zestawie sprawności dodatkowych.