Wydra

Wydra europejska (Lutra lutra) to niewielki ssak z rodziny łasicowatych. Mierzy około 70-90 cm (długość ogona 35-60 cm) i waży około 10 kg. Ubarwiona na brunatno, z jaśniejszym brzuchem. Tułów ma wydłużony, giętki, głowę niewielką, szeroką i spłaszczoną. Ogon silnie umięśniony i smukły, stanowi główny napęd podczas pływania. Żyje zazwyczaj około 10-15 lat.

Występuje praktycznie w całej Europie i północnej Azji. W Polsce znaleźć ją można na całym obszarze kraju, jednak jest dość rzadka – najczęściej spotykana na Pomorzu, Warmii, Mazurach, północnym Podlasiu. Najchętniej żyje na brzegach czystych wód (jeziora i spore stawy) oraz górnych i środkowych biegach rzek. Czasem ze względu na swe preferencje nazywana jest „ambasadorem czystych wód”.

Jest świetnym pływakiem, w czym pomaga jej budowa ciała: błony pławne między palcami, silny ogon wspomagający pływanie, niewielkie otwory uszne i nozdrza zamykane podczas nurkowania fałdami skórnymi. Na lądzie biega szybko na krótkich dystansach, w płytkiej wodzie pływa raczej nieporadnie, za to świetnie na głębszej. Nurkuje nawet do 7 metrów.

Preferuje życie nad rozległymi systemami wodnymi – dużymi jeziorami, rzekami z wieloma dopływami itp. – gdzie może swobodnie wędrować w poszukiwaniu jedzenia. Na ląd wzdłuż tych cieków wodnych nie wychodzi raczej dalej niż na 80-100 m od brzegu, a zawsze wychodzi niechętnie. Trzyma się zazwyczaj jednego rewiru, choć zdarzają jej się okresowe migracje (szczególnie jesienią i zimą): w poszukiwaniu partnera, z powodu niepokoju (np. wywołanego przez ludzi) lub przez warunki żerowe – potrafi wówczas odbyć nawet lądem dalekie wędrówki. Minimum bytowe dla jednego osobnika to około 2-3 km brzegu jeziora lub około 5 km rzeki, jednakże terytorium często jest większe z uwagi na zasobność bazy pokarmowej, liczbę kryjówek itp. Na swoim terytorium buduje przybrzeżne nory, do których wejścia znajdują się pod wodą (ma ona też specjalne ukryte otwory wentylacyjne). Czasem zajmuje też gotowe nory bobrze, borsucze lub lisie. Terytorium wydry podlega jednak częstym i silnym fluktuacjom, a zdecydowanie osiadłe są jedynie w okresie wychowywania młodych – wówczas terytorium samicy i nory, w których wychowuje młode, znajduje się często wewnątrz terytorium samca.

Typowy wszechstronny drapieżnik, jej pokarm stanowią głównie ryby i raki, ale również i gryzonie oraz niewielkie ptaki wodno-błotne (szczególnie pisklęta), nie gardzi większymi stawonogami (np. pływak żółtobrzeżek) oraz znalezioną ranną inną zwierzyną (o ile głód jej nie zmusi, nie jada padliny). Poluje głównie o zmierzchu i nocą. Pokarm spożywa na lądzie, pozostawiając w charakterystycznych miejscach szczątki po żerowaniu.

Okres godowy przypada głównie w lutym, usłyszeć wówczas można ich przenikliwe głosy. Drugi okres rozrodczy przypada na lipcową ruję. Wydra jest w stanie kontrolować (przedłużać) ciążę, tak, by poród przypadał zawsze na ten sam okres. Zatem po rui zimowej ciąża (normalna) trwa około 60 dni (czasem do 3 miesięcy), po rui letniej ciąża przedłużona trwa 9-12 miesięcy. Poród odbywa się w norze w okresie od kwietnia do czerwca, w miocie zazwyczaj jest kilka (2-4, rzadko więcej) młodych. Są one ślepe po urodzeniu i oczy otwierają dopiero po 4-5 tygodniach. Usamodzielniają się dość szybko i zaczynają polować wraz z matką, dojrzewają po 2-3 latach. Pozostają z matką zazwyczaj aż do jej następnych godów.

Wydra jest chroniona na terenie całego kraju (z wyłączeniem stawów hodowlanych na podstawie przepisów o rybactwie śródlądowym). W Czerwonej Księdze klasyfikowana jako gatunek NT, czyli bliski zagrożenia, choć jest to dawna klasyfikacja – gatunek ten jest coraz silniej zagrożony wyginięciem. Do głównych czynników ograniczających populację wydr należą: osuszanie bagien i starorzeczy, regulacja rzek i kanałów, wycinanie przybrzeżnych trzcinowisk i szuwarów, zmniejszanie stanu zarybienia (z powodu ścieków bądź nadmiernych połowów, rybactwa jeziorowego), a także wykorzystywanie sieci i żaków z włókien sztucznych (często, szczególnie młode, wydry w nie wpadają i toną z braku powietrza), kłusownictwo. Dużym problemem jest też nielegalny odstrzał wydr przez właścicieli stawów rybnych.

Tropy i ślady

Wydra zostawia na błotnistych brzegach charakterystyczne, pięciopalczaste ślady. Często wyraźny jest odcisk pazurów, rzadko również widoczny jest również odcisk błon pławnych między palcami. Ślad tylnych łap bardziej wydłużony, ok. 7-8 cm długości, przednich bardziej owalny, ok. 6-7 cm długości. Uważaj jednak, łatwo je pomylić z odciskami stóp norki, lisa, psa lub kota.

Na terytorium wydry można zaobserwować również wiele innych śladów jej bytowania – na zwalonych drzewach, samotnych kamieniach nad wodą, kopcach kretowisk można natrafić na tzw. latryny, czyli miejsca, w których wydry wydalają odchody. Często na brzegu można odnaleźć również ślady żerowania – resztki ryb, skorupiaków, innych bezkręgowców. Na brzegach możesz też natrafić na inne ślady – ścieżki, wyjścia z wody na ląd (tzw. wyślizgi), legowiska w szuwarach, zdeptaną trawę itp.

Zimą często można zaobserwować na lodzie (szczególnie w pobliżu oparzelisk) charakterystyczne, długie, szerokie na ok. 20-30 cm, ślady ślizgania się na brzuchu po lodzie (Uwaga! Nigdy nie podchodź bliżej by zbadać takie ślady – lód w okolicy oparzelisk czy przerębli może być niezwykle kruchy i cienki!).

Gwiazdozbiór

Niestety nie ma gwiazdozbioru wydry w żadnej z kosmologii. Jednak, jako że wydra jest zwierzęciem uwielbiającym wodę, poszukamy na niebie dwóch bardzo „wodnych” konstelacji.

Pierwszą z nich jest Wodnik, w Polsce widoczny najlepiej jesienią. Udaj się gdzieś, gdzie widoczna będzie Droga Mleczna (w mieście możesz mieć z tym problem) i na niej spróbuj odnaleźć gwiazdozbiór Łabędzia – to gwiazdy ułożone w charakterystyczny krzyż, o długich ramionach, czyli skrzydłach łabędzia. Głowa i szyja łabędzia układa się wzdłuż Drogi Mlecznej. Masz już Łabędzia, jeśli jego głowa wskazuje w dół, w stronę horyzontu, to wyobraź sobie linię przechodzącą przez jego oba skrzydła i prowadzącą w lewo i odmierz na niej dwukrotnie odległość (pomóż sobie patykiem, laską Jakuba itp.) równą rozpiętości skrzydeł Łabędzia – tam znajduje się Wodnik.

Jeśli umiesz znaleźć mgławicę Andromedy (nieco powyżej Wodnika, bliżej Drogi Mlecznej), to w tej okolicy znajdują się również Ryby – czyli przysmak naszej wydry. Ryby znaleźć możesz jeszcze na jeden sposób, odszukaj na Drodze Mlecznej Kasjopeję – to charakterystyczny gwiazdozbiór w kształcie litery W. W takiej odległości od Drogi Mlecznej i Łabędzia, w jakiej odszukałeś Wodnika, teraz odmierzając od Kasjopei możesz odszukać Ryby. Jest to dość rozległa konstelacja o wielu niezbyt jasnych gwiazdach, więc na pewno mapa nieba lub wydruk z programu do obserwacji się przyda.

Karta próby

KARTA PRÓBY – WYDRA

Siatka sprawności

Znajdź swoją kolumnę i wybierz odpowiednią liczbę sprawności do zdobycia

Harcerz

(wybierz 3)

Harcerz starszy

(wybierz 4)

Wędrownik

(wybierz 5)

przyjaciel zwierząt*

znawca zwierząt**

zoolog***

kuchcik*

kucharz**

kuchmistrz***

sobieradek obozowy*

technik obozowy**

wyga obozowy***

młody pływak*

pływak**

pływak doskonały***

przyjaciel lasu*

duch puszczy**

leśnik***

młody ekolog*

ekolog**

obrońca przyrody***

służba polowa***

służba polowa***

WYMAGANIA DO SPRAWNOŚCI ZNAJDZIESZ W HARCOPEDII (czyli TUTAJ). Pochyłym drukiem oznaczone są sprawności, które znajdziesz w zestawie sprawności dodatkowych.