Żuraw

Żuraw zwyczajny, żuraw szary (Grus grus) to duży, większy od bociana, ptak zamieszkujący północną część Europy i Azji. Można go łatwo odróżnić od bociana właśnie po kolorze piór oraz ozdobnych piórach grzbietu i ogona zwisających w formie pióropusza. Na głowie ma charakterystyczną, czerwoną „czapeczkę”.

Jest to bardzo majestatyczny ptak – przy długości ciała sięgającej 140 cm, rozpiętości skrzydeł dochodzącej do 240 cm i masie ok. 6 kg – porusza się niezwykle płynnie, powoli i z gracją. W locie wyciąga szyję i nogi, podobnie jak bocian. Jest bardzo czujny i płochliwy – niezwykle trudny do podejścia, szczególnie w okresie lęgowym, jednakże dość łatwy w obserwacji z większej odległości, np. na polach podczas jesiennych sejmików lub w locie.

Wczesną jesienią zbiera się w spore stada, czasem dochodzące do kilku tysięcy osobników, a następnie migruje na zimowiska w charakterystycznych kluczach. Wbrew obiegowej opinii niekoniecznie odlatuje aż do Afryki na zimowiska – coraz cieplejsze zimy sprawiają, że często spędza on ten okres w krajach południowej Europy.

Jest ptakiem wszystkożernym, choć głównie żywi się roślinami – zarówno nasionami, jak i częściami zielonymi. Dlatego czasem można spotkać żurawie wczesną wiosną „pasące” się na polach oziminy. Dietę uzupełnia również gryzoniami, owadami i mięczakami.

Gniazda buduje bardzo charakterystycznie – na podmokłym terenie (leśny staw, bagno itp.) buduje wyniesione nieco ponad poziom wody gniazdo z szuwarów i błota. To utrudnia drapieżnikom dotarcie do jaj i lęgu. Średnica takiego gniazda może wynosić nawet 80 cm. Zazwyczaj w kwietniu składa przeważnie 2 jaja, dochodzące do 10 cm długości. Rodzice wysiadują je na przemian przez ok. miesiąc, po czym wychowują wspólnie młode przez następne 2,5 miesiąca.

Do niedawna dość pospolity, obecnie coraz rzadszy ze względu na osuszanie podmokłych lasów i niszczenie terenów lęgowych. W Polsce żyje zaledwie około 5-6 tysięcy par tych ptaków.

Żuraw jest też ptakiem bardzo silnie obecnym w kulturze i mitologii różnych narodów. Słowiańskie legendy zazwyczaj traktują żurawie jako przewodników wędrujących stad innych ptaków – znają one doskonale drogi powietrzne. Dzięki tej doskonałej znajomości wszelakich dróg, ich piór miały czepiać się dusze udające się na Wyraj. Kojarzone są też z mądrością, wiernością i długowiecznością, a pierwsze wiosenne krzyki tych ptaków uznawano za sygnał do rozpoczęcia siewów.

Tropy i ślady

Czasem w podmokłej ziemi na skraju leśnego jeziorka czy na brzegu rzeki znaleźć można charakterystyczny, trójpalczasty ślad. Widziałeś zapewne kurzą nogę – ten ślad jest podobny, tylko mniej więcej dwukrotnie większy. Śladów tych szukaj przede wszystkim w miejscach, gdzie żuraw żyje i żeruje – to znaczy nad niewielkimi leśnymi zbiornikami wodnymi, torfowiskami, na polach na skraju lasu.

Gwiazdozbiór

Gwiazdozbiór Żurawia jest niestety słabo widoczny na polskim niebie. Jest niezwykle prosty do odnalezienia, ale trudny w obserwacji. Gołym okiem z trudem można czasem dostrzec trzecią co do jasności gwiazdę gwiazdozbioru: γ-Grus.

Zobaczyć ją można praktycznie jedynie latem. Sprawdź najpierw, o której godzinie gwiazda ta może być widoczna nad horyzontem (np. w programie Stellarium). Następnie wyznacz jak najdokładniej kierunek południowy – tam, tuż nad horyzontem odnajdziesz dość jasną gwiazdę z konstelacji Ryby Południowej: Fomalhaut (nota bene bardzo ciekawy obiekt – poszukaj jego zdjęć w internecie, wygląda niczym Oko Saurona). Kilka stopni na zachód i nieco niżej nad horyzontem być może uda Ci się odnaleźć γ-Grus. Zadbaj o dobre warunki obserwacji (z dala od miasta itp.), odnaleźć ją będzie niezwykle trudno. Jest równie nieuchwytna, co sam żuraw.

Karta próby

Siatka sprawności

Znajdź swoją kolumnę i wybierz odpowiednią liczbę sprawności do zdobycia

Harcerz

(wybierz 3)

Harcerz starszy

(wybierz 4)

Wędrownik

(wybierz 5)

Robinson *

leśny człowiek**

trzy pióra***

przyrodnik*

przyjaciel przyrody**

znawca przyrody***

obserwator*

terenoznawca**

topograf***

aspirant meteorologiczny*

meteorolog**

młody synoptyk***

obserwator nieba*

młody astronom**

astronom***

młody ekolog*

ekolog**

obrońca przyrody***

traper***

traper***

WYMAGANIA DO SPRAWNOŚCI ZNAJDZIESZ W HARCOPEDII (czyli TUTAJ). Pochyłym drukiem oznaczone są sprawności, które znajdziesz w zestawie sprawności dodatkowych.